Od 15 stycznia wraz z ponownym otwarciem Zamku Królewskiego po remoncie, na jego najwyższej kondygnacji, można będzie zwiedzać wystawę planszową „Cmentarz żydowski na Górze Zamkowej w Będzinie - cenny zabytek wielokulturowej przeszłości miasta”. Wystawa prezentuje historię i specyfikę będzińskiego cmentarza przy ulicy Podzamcze, będącego unikalnym zabytkiem dziedzictwa żydowskiego w mieście.
Cmentarze stanowią znakomite źródło informacji o przeszłości lokalnych społeczności żydowskich.
Są to zarówno informacje o poszczególnych zmarłych, jak i pokazujące szersze zjawiska dotyczące całej wspólnoty: wierzenia religijne, hierarchię wartości, gusty artystyczne czy też poziom wykształcenia ich twórców.
Cmentarz na Górze Zamkowej został założony w lipcu 1831 r. w czasie epidemii cholery. Jest to jedyny zachowany do dziś cmentarz żydowski na terenie miasta i jeden z najstarszych w regionie. Macewy z będzińskiej nekropolii reprezentują tradycyjny typ nagrobków, który wykształcił się jeszcze w średniowieczu. Spotykamy tu tradycyjny kształt steli nagrobnej , niezwykle bogactwo motywów floralnych a także - w nielicznych już przypadkach - ślady polichromii. Nagrobki z będzińskiego cmentarza są wyjątkowe również dlatego, że są dziełem nieprofesjonalnych kamieniarzy. Nie spotkamy dwóch takich samych. Na późniejszych XX - wiecznych cmentarzach motywy floralne ulegają znacznej redukcji, a w ich miejsce pojawiają się elementy zaczerpnięte z architektury (takie jak kolumny, pilastry). Same przedstawienia stają się też bardziej schematyczne i odkuwane na podstawie szablonów
Przy tworzeniu scenariusza wystawy wykorzystano przetłumaczone na język polski przez dr hab. Annę Michałowską - Mycielską teksty inskrypcji hebrajskich. Zwiedzając ekspozycję poznamy, oprócz typowych symboli czy motywów zdobniczych, również kilka osób pochowanych na cmentarzu - Cilkę, która była dobrą matką i żoną, malutkiego Israela, który „Piękny był jak róża”, Chanę - córkę szanowanego Dana, która zmarła w „dobrej sławie” i Ester, która z „powodu śmierci ojca i matki sama nosiła wodę ….”
Ekspozycja powstała w ramach projektu, na który Muzeum Zagłębia otrzymało w 2021 r. grant ze Stowarzyszenia Żydowski Instytut Historyczny w Warszawie. W związku z ekspozycją wystawy w nowym miejscu planujemy w przyszłym roku cykl spotkań i spacerów poświęconych tradycjom żydowskim, nie tylko pogrzebowym.
