Eksponat miesiąca - kontynuacja cyklu jubileuszowego - odsłona dziewiąta - niemiecka kusza na kule

W zbiorach Muzeum Zagłębia w Będzinie znajduje się bardzo ciekawy egzemplarz arbalety - kuszy przystosowanej do miotania kul ołowianych lub kamiennych. Takie kusze używano do polowań w całej Europie od XVI do XVIII w. Nasza arbaleta pochodzi z Niemiec z przełomu XVI/XVII wieku. Arbalety włoskie lub hiszpańskie posiadały

drewniane łoże z charakterystycznym wygięciem w przedniej części. Wygięcie miało zapewnić miejsce na cięciwę, która nie mogła stykać się z łożem, gdyż strzał nie byłby wtedy czysty.Często były to przedmioty luksusowe, bogato dekorowane, rzeźbione. Służyły do polowań na drobną zwierzynę, króliki i ptactwo siedzące oraz do celów sportowych np. zawodów w strzelaniu do kura.
Konstrukcja niemiecka jest nastawiona przede wszystkim na funkcjonalność. Trudno ją porównać do eleganckiej linii i proporcji kusz włoskich, francuskich czy hiszpańskich. To tzw. „schnepper” opracowany ok. 1600 roku. Posiada proste stalowe łoże i stalowe łęczysko, Został wyposażony dodatkowo w mechanizm dźwigniowy do napinania cięciwy, co zapewniało tej konstrukcji większą moc i łatwiejsze ładowanie - cięciwy nie trzeba już było napinać rękoma. Później takie rozwiązanie przyjęło się w większości arbalet i kusz.
Elementem wyróżniającym arbalety była podwójna cięciwa, na środku której znajdował się kosz do osadzenia kuli. Nasz egzemplarz posiada również przyrządy celownicze w postaci celownika z przeziernikiem i muszki widełkowej z koralikiem.
Ładowanie takiej arbalety było dość proste. Pętlice cięciwy naciąga się dźwignią naciągu i zahacza o orzech w zamku. Skórzana patka w koszu cięciwy zaciska się lekko i można włożyć kulę. Po naciśnięciu na język spustowy, zwalnia się blokada w zamku, orzech przekręca się, uwalniając cięciwę, a patka otwiera się szeroko, popychając kulę. Daje to czysty, celny strzał. Kula wystrzelona z tego rodzaju broni leciała na kilkanaście metrów.
W przypadku arbalet niemieckich dekoracja sprowadzała się do mniej lub bardziej bogatego zdobnictwa kolby. W naszej arbalecie kolba wykonana z drewna orzechowego posiada obramowania i wyłożenia z kości oraz masy perłowej. Owalne kościane płytki na policzku przedstawiają: znak herbowy, dwa portrety męskie i motywy roślinne. Znak herbowy znajduje się też na stopie kolby. Na łożu wybito puncę przedstawiającą wiewiórkę z orzeszkiem, która łączona jest z Peterem Lobach z Solingen. W 1991 roku arbaleta poddana została konserwacji. Zrekonstruowano cięciwę, dorobiono części do zamka i uzupełniono ubytki kolby.

Design Joanna Kobryń © Muzeum Zagłębia w Będzinie

MAPA STRONY