Dziś obchodzimy rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 Maja, jednego z najważniejszych dokumentów w historii Polski.
Rzeczpospolita czasów stanisławowskich była państwem słabym i zacofanym. Po śmierci Augusta III w 1763 r. do polski na wezwanie obozu Czartoryskich wkroczyły kolumny wojsk rosyjskich. Sejm elekcyjny w 1764 r. pod naciskiem Rosjan wybrał na nowego władcę Stanisława Augusta Poniatowskiego, faworyta cesarzowej Katarzyny II. Od 1768 r. państwo było de facto protektoratem rosyjskim, dodatkowo w 1772 r. zostało okrojone terytorialnie w wyniku I rozbioru.
Okazją do przeprowadzenia głębokich reform ustrojowych, gospodarczych i wojskowych stało się zwołanie Sejmu w 1788 r. Chciano wówczas wzmocnić państwo wykorzystując sprzyjającą sytuację międzynarodową (zaangażowanie Rosji w wojny z Imperium Osmańskim i Szwecją, austriackie wsparcie dla Rosji oraz próby Prus i Wielkiej Brytanii do zbliżenia z Rzeczpospolitą przeciwko Rosji).
Sejm – dzięki wsparciu ze strony Prus – zdołał przeprowadzić pewne reformy, m.in. likwidując Radę Nieustającą i uchwalając ewakuację wojsk rosyjskich z Rzeczpospolitej. Powołano także Deputację do Formy Rządu, która miała opracować zmiany ustrojowe.
Prace nad reformą systemu władzy trwały do 1791 r. Wśród osób mających największy wpływ na ostateczny kształt zaproponowanych zmian znaleźli się m.in. król Stanisław August, Stanisław Małachowski, Ignacy Potocki i Hugo Kołłątaj.
Ustawę zasadniczą uchwalono 3 maja 1791 r. w Sali Senatorskiej Zamku Królewskiego w Warszawie. Była to druga konstytucja w Europie (po korsykańskiej z roku 1755) a trzecia na świecie (po amerykańskiej z roku 1787).
Konstytucja 3 Maja wprowadziła m.in. trójpodział władzy i dziedziczność tronu, zniosła liberum veto, ograniczyła przywileje szlachty.
Osiągnięcia wprowadzone na Sejmie Wielkim zostały jednak zaprzepaszczone poprzez zawiązanie konfederacji targowickiej i wkroczenie wojsk rosyjskich w 1792 r. Obradujący pod rosyjskimi bagnetami Sejm grodzieński zwołany w 1793 r. unieważnił Konstytucję i usankcjonował II rozbiór państwa.
List szlachty siewierskiej do króla Stanisława Augusta Poniatowskiego z deklaracją poparcia dla Konstytucji 3 Maja, 01.01.1792 r. Zbiory Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego w Warszawie.
