28 czerwca 1914 r. doszło do zamachu w Sarajewie, którego ofiarą padli austro-węgierski następca tronu, arcyksiążę Franciszek Ferdynand Habsburg i jego żona – Zofia von Chotek. Inicjatorem zamachu był szef serbskiego wywiadu Dragutin Dimitrijević, który wykorzystał członków organizacji „Czarna Ręka”. Śmierć następcy tronu stała się bezpośrednią przyczyną wybuchu I wojny światowej. System sojuszy, w który uwikłane były poszczególne państwa europejskie sprawił, że zadziałała tzw. „zasada domina”: gdy 28 lipca 1914 r. Austro-Węgry wypowiedziały wojnę Serbii, w następnych dniach do konfliktu zaczęły włączać się kolejne państwa. Wkrótce lokalny konflikt na Bałkanach przerodził się w ogólnoświatowe starcie mocarstw.

A jak wyglądały pierwsze dni wojny w naszym regionie?
Wydarzenia I wojny światowej bardzo szybko dotknęły mieszkańców Zagłębia Dąbrowskiego. Rosyjski plan wojenny nie zakładał w swojej pierwszej fazie prowadzenia działań na terenach przygranicznych (tj. w Królestwie Polskim), ale koncentrację większych zgrupowań na wschodzie i dopiero przejście do działań ofensywnych w zależności od sytuacji (sztab rosyjski liczył się zarówno z atakiem głównych sił niemieckich na Francję jak i z wariantem, w którym działania będą się koncentrować przeciwko Rosji). Dlatego pod koniec lipca stacjonujący dotąd w Będzinie 14 Pułk Kozaków Dońskich został przeniesiony na wschód, a rosyjska administracja została ewakuowana. 1 sierpnia 1914 r. – w związku z wypowiedzeniem wojny przez Cesarstwo Niemieckie – Rosjanie wysadzili mosty na Czarnej Przemszy i Brynicy. W poszczególnych miastach Zagłębia powstawały Straże Obywatelskie (akcję zainicjowano w Dąbrowie Górniczej), które po ewakuacji Rosjan przyjęły na siebie zadanie utrzymania porządku i bezpieczeństwa. 3 sierpnia 1914 r. Zagłębie Dąbrowskie zostało zajęte przez oddziały Landwehry gen. Remusa von Woyrscha z niemieckiego VI Korpusu Armijnego. Wkrótce też ustanowiono zarządy cywilne dla zajętych obszarów nadgranicznych. W Będzinie zwierzchnikiem administracji cywilnej obejmującej Zagłębie Dąbrowskie został dotychczasowy landrat (starosta) raciborski August Wellenkamp.

Na zdjęciu: Żołnierze niemieccy przed lazaretem w Czeladzi.
Fot. Wilhelm Kidawa, 1914 r.
Zbiory Muzeum Zagłębia w Będzinie

Zachęcamy do poznawania lokalnych dziejów w szerszym, europejskim kontekście.