23 sierpnia 1939 r. III Rzesza i ZSRR zawarły pakt o nieagresji (Pakt Ribbentrop-Mołotow). W tajnym protokole dodatkowym, obydwie strony rozgraniczyły swoje strefy wpływów. Wśród nich znalazł się też punkt dotyczący podziału ziem II Rzeczpospolitej wzdłuż Narwi, Wisły i Sanu.

Mimo swojej tajności, treść protokołu została bardzo szybko poznana przez władze USA i Francji, a następnie także przez rządy Wielkiej Brytanii, Włoch, Estonii i Łotwy. Żadne z ww. państw nie poinformowało jednak Warszawy o posiadanych informacjach.
W nocy 16/17 września, Wacław Grzybowski – ambasador Rzeczpospolitej w Moskwie – otrzymał notę informującą o rzekomym rozpadzie państwa polskiego i o wkroczeniu wojsk radzieckich w celu „ochrony ludności”. Ponieważ Wojsko Polskie było zaangażowane w walkę z armią niemiecką, nieliczne oddziały Korpusu Ochrony Pogranicza na wschodnich rubieżach państwa nie były w stanie prowadzić skutecznej walki z wielokrotnie liczniejszym przeciwnikiem. 19 września Rosjanie zajęli Wilno, a 22 września – Grodno.
W wyniku agresji ZSRR na Polskę, do radzieckiej niewoli trafiła niewielka grupa żołnierzy związanych z 11 pułkiem piechoty, mającego tradycje będzińsko-dąbrowskie. 127 żołnierzy kpt. Józefa Gnizy z Oddziału Zbierania Nadwyżek 11 pułku walczyło z Niemcami w rejonie Hołoska, na przedpolach Lwowa. 21 września, po kapitulacji obrońców tamtejszej składnicy, nieliczni żołnierze kpt. Gnizy przedarli się do miasta. Tam jednak nie było im już dane podjąć czynnej walki, gdyż 22 września Lwów poddano Rosjanom.
Na podstawie przeprowadzonych w październiku 1939 r. „wyborów” do Zgromadzeń Narodowych marionetkowych: Białorusi Zachodniej i Ukrainy Zachodniej, opanowane przez wojska sowieckie obszary państwa polskiego zostały wcielone do Socjalistycznych Republik Radzieckich: Białoruskiej i Ukraińskiej. Polską ludność cywilną prześladowano, a jeńców osadzono w obozach. Tysiące z nich padło ofiarą zbrodni katyńskiej w 1940 r. Część z tych, którzy przeżyli, w 2. połowie 1941 r. zasiliła tworzące się Polskie Siły Zbrojne gen. Władysława Andersa.

Ilustracja:
Obóz polskich żołnierzy w Kazachskiej SRR, autor nieznany, ok. 1941 r. Zbiory Muzeum Zagłębia w Będzinie