Koniec listopada to w polskiej tradycji czas kojarzony z wróżbami, które pierwotnie miały głównie charakter matrymonialny. W dawnych czasach, nocą z 24/25 listopada – w wigilię wspomnienia św. Katarzyny Aleksandryjskiej, – młodzieńcy obchodzili „katarzynki”. Wróżono sobie wówczas na różne sposoby swoją przyszłą żonę lub czekający danego chłopca los (np. zdobycie pieniędzy lub dobrej pracy).
Swoje apogeum „katarzynki” osiągnęły na przełomie XVIII i XIX w. Nigdy jednak nie były aż tak popularne jak zachowane do dziś „andrzejki”. Z czasem zwyczaj „katarzynek” niemal zupełnie zaniknął.

W zbiorach naszego Muzeum znajduje się eksponat, który co prawda nie łączy się bezpośrednio z „katarzynkami”, ale odwołuje się do patronki tego ludowego zwyczaju – św. Katarzyny Aleksandryjskiej, opiekunki aż siedemnastu różnych zawodów (m.in. bibliotekarzy, adwokatów, kolejarzy i piekarzy).
Wspomnianym eksponatem jest karta pergaminowa z 1567 r. z zapisem pieśni „Virginis eximiae”, którą śpiewali członkowie tutejszego cechu szewców podczas nabożeństw w dniu wspomnienia swojej patronki – 25 listopada. Co ciekawe do cechu należeli szewcy i garbarze bez względu na swoje wyznanie, a także osoby pochodzące z innych miast, m.in. z Czeladzi i Tarnowskich Gór.
Pieśń została spisana w języku łacińskim przez anonimowego autora, posiadającego jednak wykształcenie muzyczne. Ponad słowami widoczne są bowiem neumy – rodzaj notacji muzycznej informującej czy melodia idzie w górę czy w dół. W treści użyto także czerwonego atramentu, którym wyróżniono początkowy inicjał oraz przedziały rytmów melodyjnych.
„Virginis eximiae” należy do najstarszych i najpopularniejszych pieśni ku czci św. Katarzyny. Jej powstanie datuje się na XIII w. i wiąże z kręgiem neapolitańsko-normańskim. Egzemplarz będziński przetrwał do naszych czasów, ponieważ był umieszczony jako wkładka w księdze cechowej z XVIII w. Pierwotnie pieśń mogła być częścią brewiarza – księgi liturgicznej do odprawiania liturgii godzin.

Ilustracja: Karta pergaminowa z zapisem pieśni „Virginis eximiae”, 1567 r. Zbiory Muzeum Zagłębia w Będzinie.
A na zakończenie — wszystkim Katarzynom składamy najserdeczniejsze życzenia zdrowia, radości, pięknych chwil i spełnienia — nie tylko od święta.